Vì sao không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi?
Ung thư phổi là một trong những bệnh ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong cao tại Việt Nam. Theo thống kê, mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 26.000 ca mắc mới và khoảng 23.000 trường hợp tử vong do căn bệnh này. Đáng lo ngại, phần lớn người bệnh chỉ được chẩn đoán khi ung thư đã bước sang giai đoạn tiến triển hoặc di căn, làm giảm đáng kể hiệu quả điều trị và cơ hội kéo dài thời gian sống.
Nhiều người vẫn cho rằng ung thư phổi chỉ xảy ra ở những người hút thuốc lá. Tuy nhiên, trên thực tế, đây chỉ là một trong nhiều yếu tố nguy cơ. Có không ít bệnh nhân chưa từng hút thuốc nhưng vẫn mắc bệnh do chịu tác động của môi trường sống, nghề nghiệp, yếu tố di truyền hoặc các đột biến gene phát sinh trong quá trình sống. Việc hiểu rõ những nguyên nhân này sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong phòng ngừa và phát hiện bệnh từ sớm.
Hít phải khói thuốc thụ động
Không trực tiếp hút thuốc không đồng nghĩa với việc hoàn toàn tránh được nguy cơ. Những người thường xuyên sống hoặc làm việc trong môi trường có khói thuốc lá vẫn có thể hít phải nhiều chất gây ung thư.
Trẻ em, phụ nữ và người cao tuổi là những đối tượng đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động. Việc tiếp xúc kéo dài với khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư phổi cũng như nhiều bệnh lý hô hấp mạn tính khác. Đây là lý do việc xây dựng môi trường sống và làm việc không khói thuốc ngày càng được khuyến khích.
Tiếp xúc với hóa chất độc hại trong môi trường làm việc
Một số ngành nghề có nguy cơ phơi nhiễm cao với các chất độc hại như amiăng, arsen, crom, niken, silica, khí thải công nghiệp hoặc các hợp chất hóa học khác. Nếu tiếp xúc trong thời gian dài mà không có biện pháp bảo hộ phù hợp, các tác nhân này có thể làm tổn thương phổi và làm tăng nguy cơ phát triển ung thư.
Người lao động trong lĩnh vực khai khoáng, xây dựng, luyện kim, hóa chất hoặc sản xuất công nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn lao động và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ để hạn chế nguy cơ.
Ô nhiễm không khí và bụi mịn
Chất lượng không khí suy giảm đang trở thành vấn đề đáng lo ngại tại nhiều đô thị lớn. Bụi mịn PM2.5, khí thải từ phương tiện giao thông, hoạt động công nghiệp và việc đốt nhiên liệu hóa thạch đều có thể chứa nhiều chất gây hại cho hệ hô hấp.
Khi các hạt bụi siêu mịn xâm nhập sâu vào phế nang, chúng có thể gây viêm mạn tính, làm tổn thương tế bào phổi và góp phần thúc đẩy quá trình hình thành ung thư. Vì vậy, hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm và sử dụng các biện pháp bảo vệ đường hô hấp là điều cần thiết.
Khí radon - Mối nguy ít được chú ý
Radon là một loại khí phóng xạ tự nhiên có thể phát sinh từ đất đá và tích tụ trong các không gian kín như nhà ở, tầng hầm, trường học hoặc nơi làm việc nếu hệ thống thông gió không đảm bảo.
Việc tiếp xúc lâu dài với nồng độ radon cao đã được xác định là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư phổi, đặc biệt ở những người có thêm các yếu tố nguy cơ khác. Mặc dù ít được biết đến, đây vẫn là tác nhân cần được quan tâm trong công tác phòng chống ung thư.
Yếu tố di truyền và đột biến gene
Không phải mọi trường hợp ung thư phổi đều bắt nguồn từ lối sống hay môi trường. Một số người có thể mang các biến đổi gene di truyền hoặc xuất hiện các đột biến gene trong quá trình sống, khiến tế bào phổi tăng sinh bất thường và phát triển thành ung thư.
Nếu trong gia đình có người thân từng mắc ung thư phổi, nguy cơ mắc bệnh có thể cao hơn so với dân số chung. Vì vậy, nhóm đối tượng này nên chủ động khám sức khỏe định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ về việc tầm soát khi cần thiết.
Vì sao không hút thuốc vẫn bị ung thư phổi? Câu trả lời nằm ở nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau như khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí, hóa chất độc hại, khí radon hay yếu tố di truyền. Do đó, ngay cả khi không có thói quen hút thuốc, mỗi người vẫn cần chủ động bảo vệ sức khỏe bằng cách hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây hại, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ theo khuyến cáo. Nhận thức đúng về các yếu tố nguy cơ và phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị cũng như cải thiện tiên lượng cho người bệnh.